Zebrzydowice
w latach 1918–1945
Monografia historyczna poświęcona dziejom miejscowości, jej mieszkańcom oraz przemianom zachodzącym na pograniczu w latach 1918–1945.
Monografia „Zebrzydowice w latach 1918–1945” jest obszerną i wielowątkową opowieścią o miejscowości, której losy na przestrzeni niespełna trzech dekad kształtowały wydarzenia o znaczeniu lokalnym, regionalnym i międzynarodowym. Publikacja powstała w wyniku kilkuletnich badań oraz szeroko zakrojonych kwerend źródłowych, a jej szczególną wartość stanowi połączenie naukowego warsztatu z osobistą więzią autora z opisywanym miejscem.
Na ponad sześciuset stronach autor prowadzi czytelnika przez okres od schyłku monarchii austro-węgierskiej po zakończenie II wojny światowej. Ukazuje nie tylko konflikt polsko-czechosłowacki, życie polityczne okresu międzywojennego, okupację niemiecką i działania wojenne z 1945 roku, lecz także codzienne funkcjonowanie miejscowej społeczności.
Książka przedstawia szerokie spektrum zagadnień: działalność władz gminnych, policji, urzędu celnego i straży granicznej, rozwój szkolnictwa, życie religijne, ochronę zdrowia, rolnictwo, handel, rzemiosło, sport oraz aktywność licznych organizacji społecznych i kulturalnych. Ważne miejsce zajmuje również kolej, która przez dziesięciolecia wywierała zasadniczy wpływ na rozwój gospodarczy i komunikacyjny Zebrzydowic oraz strukturę zawodową ich mieszkańców.
Szczególnym walorem monografii jest jej wymiar ludzki. Historia miejscowości została ukazana poprzez losy samorządowców, kolejarzy, celników, policjantów, nauczycieli, duchownych, rolników, robotników, kupców, rzemieślników, działaczy społecznych i żołnierzy. Dzięki temu publikacja nie ogranicza się do opisu instytucji i wydarzeń, lecz pozwala spojrzeć na przeszłość Zebrzydowic przez doświadczenia konkretnych osób i rodzin.
Istotną część książki stanowią liczne wykazy imienne i zestawienia, obejmujące m.in. osoby prowadzące działalność gospodarczą, uczniów miejscowej szkoły, celników, pracowników kolei oraz żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie związanych z Zebrzydowicami. Publikacja może dzięki temu zainteresować nie tylko miłośników historii lokalnej, lecz również osoby prowadzące poszukiwania genealogiczne i rodzinne.
Historia Zebrzydowic została ukazana poprzez ludzi, ich codzienność, pracę, doświadczenia rodzinne i losy wojenne.
Na osobną uwagę zasługuje rekonstrukcja walk frontowych w 1945 roku. Wykorzystując polskie i zagraniczne materiały archiwalne, autor odtworzył przebieg działań wojennych, ruchy walczących jednostek, starcia o węzeł kolejowy i dworzec oraz niemieckie kontrataki. Ważną podstawę tych ustaleń stanowiły m.in. mikrofilmy aleksandryjskie oraz rosyjska dokumentacja wojskowa.
Monografia opiera się na rozległej bazie źródłowej. Materiały pozyskiwano w archiwach krajowych i zagranicznych, m.in. w Bielsku-Białej, Cieszynie, Katowicach, Krakowie, Warszawie, Bad Arolsen, Freiburgu, Stanach Zjednoczonych oraz Podolsku pod Moskwą. Uzupełnieniem badań była szeroka kwerenda prasowa obejmująca ponad sto tytułów.
„Zebrzydowice w latach 1918–1945” to publikacja, która porządkuje rozproszone świadectwa przeszłości i składa je w wielowymiarowy obraz miejscowości oraz jej mieszkańców. To książka o historii wielkiej i lokalnej zarazem – o polityce, granicach i wojnie, ale także o pracy, codzienności, rodzinach i pamięci.
Wydawnictwo oddaje w ręce czytelników publikację adresowaną zarówno do osób zainteresowanych dziejami Śląska Cieszyńskiego, jak i do mieszkańców Zebrzydowic oraz ich potomków. Na kartach książki wielu z nich może odnaleźć nazwiska, miejsca i wydarzenia związane z historią własnych rodzin.