Bąków.
Od czasów najdawniejszych do 1945 roku
Monografia poświęcona wielowiekowym dziejom Bąkowa i Rychułdu oraz losom ich mieszkańców na tle historii Śląska Cieszyńskiego.
Monografia popularnonaukowa pt. „Bąków. Od czasów najdawniejszych do 1945 roku” to pierwsze tak obszerne opracowanie poświęcone wielowiekowym dziejom miejscowości i jej mieszkańców. Książka prowadzi czytelnika od najstarszych przekazów dotyczących Rychułdu i Bąkowa, przez czasy książąt cieszyńskich, rządy Habsburgów i przemiany XIX wieku, aż po okres II Rzeczypospolitej, okupację niemiecką i zakończenie II wojny światowej. Historia niewielkiej miejscowości została przy tym ukazana na szerokim tle dziejów Śląska Cieszyńskiego.
Jednym z ważniejszych wątków publikacji są odrębne początki Bąkowa i Rychułdu oraz stopniowe łączenie się ich losów. Rychułd pojawia się w źródłach już w pierwszej połowie XV wieku, natomiast Bąków wszedł do zachowanej dokumentacji w XVI stuleciu. Książka ukazuje związki obu miejscowości z kolejnymi właścicielami dóbr, funkcjonowanie gospodarki folwarcznej i chłopskiej, przemiany własnościowe, rozwój samorządu, szkoły i życia religijnego, a także proces modernizacji w XIX i XX wieku.
Głównymi bohaterami monografii są jednak mieszkańcy Bąkowa i Rychułdu – dawni gospodarze, wójtowie, nauczyciele, rzemieślnicy, kupcy i działacze społeczni. Odtworzono przemiany demograficzne i wyznaniowe, strukturę gospodarstw, życie codzienne, działalność organizacji, udział mieszkańców w wyborach i życiu politycznym, a także wpływ powodzi, epidemii, inwestycji drogowych i zmian gospodarczych na funkcjonowanie lokalnej społeczności. Szczególne miejsce zajmuje wielowyznaniowy charakter miejscowości oraz współistnienie katolików i ewangelików, a okresowo także ludności żydowskiej.
Na kartach książki wielkie procesy historyczne oglądane są z perspektywy niewielkiej wsi. Reformacja i kontrreformacja, wojny śląskie, kryzys systemu feudalnego, uwłaszczenie chłopów, rozwój kolei i komunikacji, narodziny nowoczesnego samorządu, rozpad monarchii austro-węgierskiej, odzyskanie przez Polskę niepodległości, a następnie okupacja niemiecka i działania wojenne 1945 r. pozostawiły wyraźny ślad w dziejach miejscowości.
Podstawą publikacji jest rozległa kwerenda archiwalna i prasowa. Wykorzystano materiały Archiwum Państwowego w Katowicach oraz jego oddziałów w Cieszynie i Bielsku-Białej, Archiwum Archidiecezjalnego w Katowicach, archiwów parafialnych, Zemský archiv v Opavě, a także Österreichisches Staatsarchiv – Kriegsarchiv w Wiedniu, Bundesarchiv-Militärarchiv we Freiburgu oraz National Archives and Records Administration w Stanach Zjednoczonych.
Istotnym uzupełnieniem archiwaliów była dawna prasa. Wykorzystano m.in. „Gwiazdkę Cieszyńską”, „Głos Ludu Śląskiego”, „Nowy Czas”, „Posła Ewangelickiego”, „Ślązaka”, „Schlesische Zeitung”, „Polskę Zachodnią” i „Rolnika Śląskiego”. Dzięki tym źródłom udało się odtworzyć nie tylko wydarzenia polityczne i społeczne, ale także codzienność mieszkańców – handel, życie organizacyjne, wypadki, choroby zwierząt, inwestycje, przemiany komunikacyjne czy lokalne konflikty.
Publikacja powstała na podstawie materiałów z archiwów krajowych i zagranicznych oraz szerokiej kwerendy prasowej, co pozwoliło odtworzyć zarówno najważniejsze wydarzenia, jak i szczegóły codziennego życia dawnych mieszkańców.
„Bąków. Od czasów najdawniejszych do 1945 roku” to nie tylko historia jednej miejscowości, lecz także opowieść o mieszkańcach pogranicza, którzy przez stulecia doświadczali zmian państw, granic, systemów społecznych i gospodarczych, zachowując jednocześnie silny związek z miejscem i lokalną wspólnotą.